(VPRO Tegenlicht) - De aarde draait door // Paul Kingsnorth

"De Britse denker en schrijver Paul Kingsnorth was één van de kopstukken van de milieubeweging en bereikte met zijn vlammende betogen een groot internationaal publiek. Tot hij tot inkeer kwam en van zijn geloof, dat de mensheid de wereld kon redden, viel.  

Kingsnorth vindt dat de groene beweging van nu de nog overgebleven wilde natuur in een overwinningsroes inruilt voor een windmolenpark of zonnepanelenfarm. De strijd is verloren. Hij trok zich met zijn gezin terug op het Ierse platteland om zelfvoorzienend te leven. Een portret van een eindtijddenker die desondanks de hoop niet opgeeft en blijft geloven in de kracht van de natuur."

Hier kun je de (Gemiste) Uitzending bekijken.


Deze uitzending van activist Paul Kingsnorth blijft voor mij een van de meest aansprekende. 
Vandaar ik het aan deze blog toevoeg.

'Wat valt er te lachen om een theodicee?'

Een óud stukje -21 september 2013- van Evolutieblog, dat ik echt toevallig tegenkwam, maar me meteen aanspreekt. In het verleden had ik vaker discussie met evolutiebioloog Korthof, wat soms in wreveligheid ontaarde. Als het over theologische kwesties ging. Want ik weet niks van Gen 213XQ of zoiets. 

Ik voel mijn leven lang toch als levens veranderend, het past wat in de opmerkelijke zin van iemand die pas was in het program Adieu God, waarin een bekende Nederlandse zei: Ik geloof niet in God, maar ik geloof ook niet Niet in God'. Dat is een beetje mijn eigen gevoel in deze, het lijkt wat dubbel en haaks, maar het idee van een God zit toch blijvend gehard in je bewustzijn. Zou iemand mij per direct vragen, geloof je in God, zou ik zeggen, ik weet het niet, geen idee. Dat is geen ja en geen nee.
Daarmee moet men het trouwens doen.

Maar reeds de voor mij eens belangrijke filosofen, waaronder Krishnamurti, die ik nog steeds even veelzeggend vind overigens, zorgde voor een blijvend kritische geest - en die had ik al ten tijde dat ik de wat onbegrijpelijke geweldtaferelen las in een bijbel, en me daar geen God bij kon voorstellen.
Krishnamurti verhaalde het soms op een tekenende manier, neem dit: Stel je vindt een mooi stuk hout, je neemt het mee en zet het op een tafeltje. Dan zet je er kaarsen en bloemen omheen. Vervolgens ga je dat stuk hout aanbidden, op gegeven moment wordt dat hout iets heiligs voor je, het krijgt een betekenis.

Dit klinkt plausibel of niet?
(Het idee dat een stenen Mariabeeld je ook écht toelachte in een kerk of kapel ergens, ligt ook bij de sprookjes.)

Gert Korthof zegt volgende:

"De blogs van de Lachende Theoloog gaan meestal niet over koetjes en kalfjes. De titel van zijn blogspot is niet echt in overeenstemming met de inhoud, want het zijn bijna altijd zeer serieuze onderwerpen. Het blog van donderdag 19 september gaat over een zwaar en belangrijk onderwerp: theodicee. Niet de eerste keer. Vlot, open, eerlijk en begrijpelijk schrijven over een moeilijk onderwerp is zeker een verdienste. Een paar opmerkingen. Hij schrijft

"De eigenschappen die God heeft, zijn dan ook relatief gemakkelijk te bedenken".

Te Bedenken?

Dat is zeer opmerkelijk: bedenken. Niet onderzoeken, maar bedenken. Heeft dat nog iets met de werkelijkheid te maken? Iets verderop wordt het nog duidelijker:

"En dat is niet zo moeilijk: als je in de definitie van God opneemt dat Hij zo verheven is dat Hij onbegrijpelijk is voor ons, dan is dit probleem opgelost."

Definitie? Maar, je hebt alle vrijheid om de definitie te maken zoals je wilt. Geheel naar eigen behoefte. Wat heeft dat nog met de werkelijkheid te maken? Een definitie levert toch geen kennis of inzicht op? Het is een afspraak.

Het doet me ook denken aan een uitspraak die de theoloog Taede Smedes een tijd geleden maakte, dat theologen verhalen vertellen over God. Of: theologen bestuderen de verhalen die mensen vertellen over God. Niet de waarheid, niet de werkelijkheid, niet een theorie over God, maar verhalen."

Bron en hele tekst.

De Lachende Theoloog, inmiddels Wider Útsjoch las ik jaren - bij tijd en wijle.
Ik ben trouwens nog steeds geen fan van evolutiebioloog Korthof, het is een wat arrogant mannetje,
Jan Auke Riemersma krijgt meer mijn sympathie.

Desondanks is hij hier gemakkelijk te volgen. Het is waarheid op zijn eenvoudigs: mensen hebben God en al hun goden bedacht, ze hebben de eigenschappen van God en goden bedacht, de verschillende definities ervan, ze hebben de kerken en kathedralen en georganiseerde Godsdiensten opgericht, om hun zelf bedachte God en goden te vieren en te aanbidden, en ze hebben het uitgeroepen tot hun Waarheid of waarheden.

Ik voor mij ben hier inderdaad klaar. Mocht er desondanks iets bestaan, waar wij onmogelijk enige weet laat staan enig direct bewijs voor hebben, dan zijn we niet in staat om het hoe dan ook in te vullen, nietmaals te benoemen. Daarom vervallen meer moderne gelovigen -eer agnosten- in benamingen zoals "ietsen" / leuk gezegd, in 'ik weet niet watten'.

Het bewijs dat Gert Korthof zoekt is trouwens 'in zichzelf' irrationeel.
Maar ik ga daar beter niet over in discussie met de "ratio".
Want wat niet fysiek is kun je niet onderzoeken, je kunt misschien de vraag opwerpen of er meer bestaat dan uitsluitend het fysieke.
De wetenschapper heeft hier niks te zoeken, want het harde bewijs wat hij eist is tevens een eis naar het belachelijke, en dat weet hij zelf al te goed.

Dat iets "niet" bestaat op grond van "niet te bewijzen" of "bewijsbaar" zegt per definitie niets over het -niet bestaan- ervan, neem als voorbeeld dat er ergens in het zonnestelsel of verder weg een grote planeet ronddwaalt door de ruimte, die tot op heden niet is ontdekt. Kun je dan stellen, een dergelijke planeet bestaat niet? Want er is geen bewijs voor zijn bestaan?

Natuurlijk kan ratio dan tegen voeren, als die planeet bestaat kán hij ooit worden ontdekt, want het is een 'fysiek object'. Klopt. Maar dan ga je voorbij aan het wezenlijke van de vraag.
De vraag is, dat het nonsens is, om ervan uit te gaan dat alleen datgene wat kan worden bewezen BESTAAT.

Dan moet je wel er vanuit gaan dat mensen zelf de ópperste wezens zijn met een verbijsterend verstand en met een technologie die alles maar dan ook alles vermag te ontsluiten en te ontdekken.
Dan het heelal en wat daarbuiten desnoods ligt, niet kan ontsnappen aan zelfs die visjes, die dwars door de visnetten heen gaan van de menselijke onderzoekers.

Zo stelde professor Hans Peter Dürr het, (hij was onderdirecteur van het Max Planck Instituut München) Hij nam het vergelijk van het wetenschappelijk onderzoek als een vissen met een groot visnet, die alles probeerde te vangen wat er was in de zee, en meende daarmee de complete puzzel op te lossen van 'alles wat er was'. Maar niet doorhad dat de kleinste vissen door zijn visnet heen verdwenen.

Korthof is een RATO mens, dat is zijn geloof. Vaak zeggen sceptici dat wetenschap en geloof niks met elkaar hebben te maken - dat verwijt kreeg ik wel vaker - maar wie meent dat ratio het enige instrument is, samen met het onderzoekbare (want het niet onderzoekbare zou dan niet bestaan!) om de waarheid te achterhalen van de realiteit zelf, de gehele realiteit dus te omschrijven, houdt er een 'geloof' op na.

Dus per slot, ik het ene deel ik direct. God en goden zijn menselijke bedenksels. Maar daarmee weten we nog altijd niet, of er niet toch "meer is" (Meer tussen hemel en aarde.)

Welke misdaad beging deze aap?

Je kunt er met je verstand niet bij:
Twitter: Animal Advocate.

'Gedachtes'

-Stel je voor er waren geen slachters, elk mens op de wereld zou weigeren mee te doen aan dierenleed, dan was vlees eten géén optie meer. Het eigenlijke probleem is dus, de menselijke wreedheid/en/brutaliteit. Zou de wereld op een hoger moreel plan liggen, was vlees géén optie.-
(Linkje naar Twitter)

Het is een opvallende gewaarwording, dat vlees eten enkel en uitsluitend mogelijk is, om reden dat er wereldwijd sadisten zijn, en slachters, die dierenleed onverschillig laat. Mensen die blijkbaar geen al te hoge ethiek hebben, misschien houden ze zielsveel van hun vrouw en kind, en doen ze als dagelijks werk dieren slaan en schoppen en in bebloede slachthuizen ombrengen.

Afgelopen jaar heeft het dieractivisme bij mij zulk een indringend bewustzijn opgeroepen, voornamelijk op Twitter, gevolg is mede dat ik hoofdzakelijk dieractivisten ben gaan volgen, maar natuurlijk ben ik nog altijd gegrepen door de meer filosofische/levensbeschouwelijke onderwerpen. Maar dit staat immers niet haaks op elkaar.

Wie de soms onvoorstelbare wreedheden ziet, die de moderne mens begaat wereldwijd jegens dieren, staat eerder stil bij de meedogenloosheid die de mens bezielt, let wel, de met ETHIEK begiftigde mens. De mens die in tegenstellig tot dieren, een scherp onderscheid heeft meegekregen tussen goed en kwaad, die een geweten heeft. Dit heeft mij nog het méést geraakt /en ook beangstigd. Want bestaat er ook in mij, in mijn - mens - een monster?

Bij mij komt meteen de filosofie erbij kijken, ik vind het onvoldoende dat dieractivisten enkel blijven zeggen dat we veganisten moeten worden. Vergeet niet dat mensen zijn opgegroeid in vlees-eet-culturen, tenzij je bij toeval veganistische ouders had.

Vele jaren at je vlees, je begreep wel -als je al daarover dacht- dat voor dat vlees dieren hun leven moesten laten, maar de verschrikkingen van het onvoorstelbare dierenleed drong volledig tot je door, bij de talloze opnames van wereldwijde dierenbeulerij. En dit ga je dan ook niet anders noemen, er is namelijk geen Excuses. (Slachten is het andere woord voor vermoorden, spreek het eens tegen? Een moord pleeg je met opzet, waar is dus het verschil?)

De verrassende conclusie is echter, dat vlees eten géén keus meer ware, als er geen meedogenloze butchers waren, die niet veel op hebben met ethiek en moraal en geweten.

De eigenlijke kwestie betreft dan ook de wreedheid van de mens.

Veganisten en dieractivisten worden beschouwd als opdringerig, ja, ze halen de boterham weg bij de veeboeren, iemand die met een verborgen camera de dieren ellende opneemt ergens in een bedrijf zou moeten worden opgesloten, hij pleegt inbraak, hij schendt de privacy en het eigendom van de boer. Het dierenleed dat hij filmt, is nauwelijks nog een argument. Dierenleed wordt zeer oplettend verborgen gehouden achter tig-stallen en megabedrijven, je zou niet eens een moment beseffen dat er meer varkens en andere dieren in Nederland zijn - zo niet het honderdvoudige - dan mensen, want je ziet ze allemaal niet.

Punt is, ook de veeboer kon kappen met zijn megastal voor duizenden varkens of koeien of tienduizenden kippen op elkaar gepakt, als niemand, geen mens op de wereld zich schuldig dan wel bedrijvig zou maken aan het doden van dieren.

Want schuldig kan een slachter zich niet voelen, dan kon hij zijn 'bedrijf' niet uitvoeren.
Een gewetensvolle moreel zwaar beladen, een diep ethisch mens, zou geen dier ooit kunnen mishandelen laat staan productief doden als dagelijks werk.
Slotconclusie/ Zou het mensdom op een hoger moreel plan bestaan, dan zou vlees eten géén keus meer zijn.

Dat is het constante weerwoord van mensen die vlees eten niet bezwaarlijk vinden, "het is mijn keus".
Zou er geen mens ter wereld zijn die "jouw keus" tegemoet kwam, door 'voor jouw dieren te doden',
dan was vlees géén keus meer. Dan was het een afgelopen zaak.

De kernvraag blijft daarom, wat heeft mensen zo wreed gemaakt en zo meedogenloos? Misschien is het een grote Taboekwestie. Maar je lost het niet op met de slogan: Go Vegan. Al is de reactie 'Go Vegan' de uiteindelijke handeling die daaruit volgt.

Is het misschien de winst en het profijt, de val waarin de hele wereld gevangen zit, van ECONOMIE?
de geldbelustheid, de materialistische schaamteloosheid, het eigenbelang laten profileren boven het belang van miljarden dieren.

Daarom ziet u nooit dierenleed op teevee journaals en in journalistieke programma's, daarom neemt de politiek het niet serieus, de zoveelste stalbrand waarbij honderden dieren omkomen, is nog geen kiekje waard in het dagelijks journaal. Waarschijnlijk omdat "dierenleed" het grootste TABOE is van déze tijd.

Mensen hebben het overdruk, met eindeloze verklaringen van hun 'humane vooruitgang, bevrijdt uit de oertijd vol van geweld en martelingen.'

Mensen willen deze samenleving niet zien als een waarin op gróte schaal dierenleed bestaat, want dat zou betekenen dat BESCHAVING (sorry) 'geen flikker voorstelt'.

We hadden de concentratiekampen toch afgeschaft?
Miljarden dieren wereldwijd bestaan in eindeloze DUURZAME concentratiekampen, Nederland staat als laaglandje van niets aan de hoogste lijst van meeste dieren - vooral voor transport, want Nederland schijnt dé wereldleverancier van vlees te zijn.
De boeren behoren overigens, zoals ik vernam, tot de dikke middenstand (maar ken jij één boer die niet alles bij mekaar klaagt?)

De uiteindelijke vragen gaan veel verder, dan die van het stoppen met vlees eten of het minderen ervan, wat moet de mens beginnen met zijn 'economisch monster'? De wereld gaat elke dag meer kapot, Greta Thunberg en haar duizenden schoolkinderen waarschuwen, maar de wereldpolitiek heeft eerder behoefte aan een tweede wereld, om nog verder in te kunnen uitbreiden.
UITBREIDEN EN UITBREIDEN.

Beelden uit China waar men reeds aan flatten van zoveel etages begint om duizenden varkens in te stoppen.
Dierenleed verliest het, in de wanen van economische uitbreiding van alles, dus ook van geconcentreerde veestapels.

De wereld kan geen centimeter keren, zolang deze wordt gedreven door uitsluitend economische en winstbelangen. De mens moet 'zichzelf paal en grens' stellen.
Om de dieren ellende uit de wereld te krijgen, en om de wereld nog ruimte te kunnen geven voor ECOLOGIE (in plaats van economie) zal de mens moeten indammen.

Maar dit ligt wederom geworteld in zijn behoeftes naar begeerte, de begeerte naar geld, meer en meer, uitbreiding: de wereld kan uitsluitend veranderen 'in jezelf'...…….

'Ontlabel'

 

ONTLABEL DE MENSEN

 

 

 

 

 

 

https://www.welingelichtekringen.nl/politiek/911179/thierry-opent-de-aanval-op-meisje-van-16.html



Over identiteit en de fascinatie voor het ‘foute’......

Identiteit is toch eigenlijk een van de moeilijkste begrippen in bestaan. Esther van Fenema en Theodor Holman hebben het erover in Cafe Weltschmerz (Onderaan)

 

Hoewel het woord aan de lopende band wordt gebruikt, voornamelijk door rechts en extreemrechtse figuren en partijen, maar is het feitelijk wel een politiek issue?

In sociale politieke context heeft identiteit een simpele betekenis, in religieuze context en meer spirituele context krijgt het een meer 'beladen' betekenis. (Heeft identiteit een "ziel"?)

Theodor Holman noemt de betekenis van identiteit binnen een massa, een 'massa-identiteit' heeft betekenis voor het individu, die graag wil opgaan in een groter geheel om zijn eigen isolement te doorbreken. Daartoe behoren natuurlijk alle vormen van nationalisme, de kern van elk nationalisme is een vorm van verzet - het zet zich af tegen andere culturen, die bij 'ander volk' behoren.
Dit alles is misschien interessant voor mensen zoals Geert Wilders en de groeiende fanatieke groep racistisch getinte mensen.

Interessanter is de vraag naar de 'geestelijke waarde' van zogeheten identiteit.
Identiteit is immers een zeer vreemd iets, elk mens bestaat in zichzelf uit talloze brokstukjes, elke ervaring, herinnering, elke gedachte, elke 'toegevoegde waarde' - kunnen nauwelijks een daadwerkelijke eenheid vormen. Een mens kan niet anders dan 'in zichzelf' volledig zijn verbrokkeld en verdeelt. De mens is daarom inherent tegenstrijdig. Ondanks identiteit lijkt te suggereren dat het gaat om een individu die volledig coherent (samenhangend) in elkaar zit.

Jiddu Krishnamurti heeft het over collecties, de mens is continue dingen aan het collecteren, aan het verzamelen, elke dag doet een mens wel talloze indrukken op, die blijven niet alle hangen - bepaalde indrukken vormen herinneringen, of voegen iets toe aan reeds eigen gemaakte waarden. Vanaf de jongste leeftijd zijn mensen aan het verzamelen, ze verzamelen geen fysieke dingen (alleen) maar ook indrukken, culturele overnames en waarden, tradities van lang geleden, al deze brokken verzamelen zich tot herinneringen, tot heugenis. Je móet je wel afvragen, hoe je daar een identiteit aan ontleent?

Het bestaan gaan echter heel vanzelfsprekend, de menselijke hersenen lijken er helemaal in thuis, om indrukken te verzamelen, hoewel er een hoop strijdigheden en tegenstellingen worden opgeslagen, trachten hersenen dat schijnbaar onbewust te ordenen op een manier, die samenhangend lijkt, coherent, en voor je het beseft ben je een "persoon". Als je jezelf echter als persoon ontleedt, als je dit al doet - valt deze complete samenhang weg, je bent het eindresultaat, ja van wát eigenlijk?

Een opvallende vraag is, waarom het eigenlijk zo is, dat bepaalde indrukken en waarden bij een mens er zoveel toe doen, terwijl andere indrukken en waarden er minder toe doen?
Welke factor heeft erover beslist dat bepaalde zaken 'tellen' en andere zaken niet?

Keer je terug naar de jarenlange verzameling aan indrukken, wat je kunt vergelijken met het inrichten van een huis: In aanvang heb je een 'leeg' huis, maar geleidelijk ga je het huis inrichten, naast noodzakelijkheden zoals voorzieningen voor water stroom en verwarming, verzamel je tal van spulletjes, dingetjes, prulletjes (beeldjes kannetjes tafeltjes lampjes et cetera) : daarnaast maken 'levende spullen' deel uit van 'je huis', gezin vrienden, huisdier, en de inrichting van je tuin. Zo verzamelt je geest talloze 'curiositeiten', het wordt een deel van jouw.

Dat warrige en chaotische dat je geest eigenlijk heeft gevormd, is door je brein gerangschikt tot een overzichtelijk iets, wat de illusie geeft van een identiteit: een heelheid.

Wanneer je beseft door hoeveel toevalligheden je leven tevens wordt gevormd, vanaf je geboorte, je hebt bv. je ouders en specifieke land niet bewust gekozen, maar je wordt -onzichtbaar- déél van opvoeding en tradities van dat land. Zonder identificatie met wat dan ook, had zich nooit een ego in jezelf gevormd, een vaste kern.

Slotsom: Identiteit kun je ontrafelen tot een besef, dat er nauwelijks een 'jij' aan te pas is gekomen, dat het bewust heeft doen ontstaan, het is de verzameling van allerlei, opvoeding, cultuur, culturele waardes (en dwaasheden) en de constante vereenzelviging daarmee. Tevens je vereenzelviging met gedachtes en ideeën, die ergens rondwaren.

Wij geloven ons echter in een realiteit, die wij vol bewust zélf hebben gecreëerd en gestuurd, alsof een mens bij wijze van spreken zijn eigen leed heeft verkozen - we praten vaak van schuld en geen schuld. Of je meent achteraf dat je dit of dat niet zus of zo had moeten doen, alsof je zoveel kunt bijsturen/recht buigen of überhaupt sturen. Terwijl je bestaan doorgaans als een schip op het water meezeilt met de toevallige richting van de wind.

Identiteit zegt 'mij' niks. Ik beschouw het eerder als een ernstig ongeluk, want wanneer bestaan verstart in een vaststaande identiteit, kun je nauwelijks of niks meer wezenlijk veranderen. Nietmaals ten goede voor jezelf. (Daarom hebben mensen zulk een uitgebreide spirituele agenda, om de eigenlijke wanhoop tegen te gaan.)
Iedereen zit opgesloten in zijn eigen -kern-
Tegelijk wil men daaruit breken. Men voelt deze kern als een onderdrukking en een benauwenis,
nondualisten doen niets anders:

Boeddha noemde het de "4 edele waarheden"

De eerste waarheid: Er is lijden

De tweede waarheid: Het lijden heeft een oorzaak

De derde waarheid: De oorzaak van het lijden kan opgeheven worden

De vierde waarheid: Door het achtvoudige pad te volgen wordt het lijden beëindigd

Het uittreden uit het gescheiden zijn - het ego - en het opgaan in het 'universeel',

een andere vorm daartoe is het opgaan in een groep.
Een nationalistische beweging, of een favoriete voetbalclub.

Enerzijds willen mensen verzamelen en verzamelen, hun egogebied uitbreiden, ook naar buiten toe (meer geld meer luxe meer bezit) : anderzijds willen ze hun isolerende ego overstijgen of ontstijgen.

Hieronder het gesprek (wat losstaat van mijn bewoording) :
 

 

'We mogen alles met dieren doen zo lang ze maar niet lijden'

"Ik zie geen enkele reden om een wezenlijk onderscheid te maken tussen mens en dier", zegt Frank Ankersmit, emeritus-hoogleraar intellectuele geschiedenis aan de Rijksuniversiteit Groningen. 

"Natuurlijk zijn er verschillen tussen mensen en dieren. Maar die verschillen zijn minimaal: ons DNA is voor 99 procent of meer hetzelfde als dat van dieren. Het lijkt me daarom volstrekt logisch dat wij dieren behandelen zoals wij zelf behandeld willen worden. Filosoof Leibniz stelde dit al in de zeventiende eeuw. Hij wees erop dat elk stapje in de evolutie een volgend punt is op dezelfde lijn. Vanwege die continuïteit tussen mens en dier is het volkomen onredelijk om een hond te behandelen op een manier waarop je zelf niet behandeld wilt worden. Wij verschillen zo ontzettend weinig van elkaar."

Lijden

"Er zijn heus wel criteria te bedenken waarmee je het onderscheid tussen mens en dier hard kunt maken", reageert Bas Haring, filosoof en bijzonder hoogleraar publiek begrip van de wetenschap aan de Universiteit Leiden. "Verstandig nadenken bijvoorbeeld, of het gebruik van taal. Daar zijn wij echt een stuk beter in dan andere organismen. Bij de vraag hoe om te gaan met dieren hanteer ik het denken van Peter Singer, een Australische hoogleraar ethiek. Hij stelt het lijden centraal. Dieren kunnen lijden, net als wij, en dat moeten we te allen tijde zien te voorkomen. Het dierenleed dat we nu zien in de bio-industrie is dus problematisch. Vee afmaken dat een fijn leven heeft gehad en pijnloos wordt afgemaakt, is dat niet."

Ankersmit: De Pools-Britse filosoof en socioloog Zygmunt Bauman vergeleek onze industriële omgang met dieren met de massamoord op de Joden, vanwege het afgrijselijke lot en lijden dat daarmee gepaard gaat. Een heftige uitspraak, maar ik sluit mij erbij aan. Ik vind de bio-industrie vergelijkbaar met een concentratiekamp. Let wel, ik vergelijk Joden uiteraard allerminst met dieren. Het gaat mij erom dat wij net zoals wij andere mensen nooit mogen mishandelen, wij dat bij dieren ook sterk moeten afkeuren. Dat gebeurt nu niet: wij accepteren dat dagelijks duizenden dieren worden mishandeld op een zo efficiënt mogelijke manier."

Bron en volledige tekst (Trouw)

Haring gelooft in de mythe dat dieren pijnloos kunnen worden afgemaakt, en geeft als belangrijkste reden van verschil mens en dier, dat mensen in tegenstelling tot dieren een 'besef hebben van wat hun te wachten staat'. En dat het afmaken van dieren (let specifiek op dit woord) niet erg is als dieren een fijn leven hebben gehad. Het valt te betwijfelen dat dieren geen weet hebben van wat hun wacht. Op het moment ze bij elkaar worden gedreven en naar slachthuizen vervoerd ruiken ze reeds hun dood, laat staan als ze in het bloed van hun mede soortgenoten staan.

Elk dier ervaart doodsangst, dat is reeds aangeboren vanaf de vroege evolutie, het aanvoelen van gevaar en het instinctieve vluchten voor gevaar als doodsangst dragen en droegen bij aan hun overleven.
Het is nonsens dat een dier 'niks weet'.

(Vergelijk Joden, afgezien van wat Ankersmit al opmerkt, wisten Joden ook vaak niet wat hun wachtte, het naziregime verspreidde bij opzet leugens om juist paniek onder de Joodse mensen te vermijden.)

Ankersmit besluit:

"Ik heb in principe ook niets tegen het opeten van dieren. Maar mensen behandelen dieren, die biologisch gezien nauwelijks verschillen van onszelf, op een manier waarop we zelf nooit behandeld willen worden. Wij zijn iets verschrikkelijks. Laat ik het maar zeggen: dieren zijn mij liever dan mensen."